खेतीपातीको सिजनकै बेला मल अभाव

Advertisement

भैरहवा– मुलुकमै धेरै अन्नबाली उत्पादन हुने लुम्बिनी प्रदेशमा खेतीपातीको सिजन सुरु हुने बेला रासायनिक मलको अभाव खड्किएको छ । प्रदेशस्थित तराईका जिल्लामा अहिले धानको बीउ राख्ने बेला भएको छ । बिउ राख्नु अघि यहाँका किसान मलको खोजीमा भौतारिन बाध्य छन् । उनीहरु अहिलेदेखि मलको जोहो गर्न सहकारी र स्थानीय बजार धाइरहेका छन् । अधिकांश सर्वसाधरण सरकारी अनुदानको मलको प्रतीक्षामा देखिन्छन् । तर, अझैं मल वितरणको सुरसार छैन ।

Advertisement

खेतीपातीका बेला मल, बीउ र सिंचाइको प्रवन्ध नहुँदा सधैं किसान चिन्तित छन् । यसपटक पनि त्यही नियती दोहोरिएको छ । सबैको भान्सामा साँझ–बिहान नभई नहुने खाद्यान्न उत्पादन गर्ने किसान मल, बीउ र पानीका लागि भौतारिनु नयाँ समस्या भने होइन् । प्रत्येक वर्ष जेठ लागेपछि बाँझो बारीतर्फ टोलाएर पर्याप्त मलको अपेक्षा गर्छन् । सम्बन्धित सरोकारवाला रासायनिक मल उपलब्ध गराउने आश्वास बाँड्छन् । तर, खाँचो परेका बेला मलका लागि सिमापारीका भारतीय बजार धाउनुपर्छ । त्यहाँ नपुग्नेहरु भन्सार छलेर भित्र्याइने मलमा निर्भर हुन्छन् । त्यस्तो मलको मूल्य चर्को हुन्छ ।

रुपन्देहीको मर्चवार लगायत ग्रामीण क्षेत्रका बासिन्दाले पम्पसेटबाट पानी तानेर भए पनि धानको बिउ राख्ने तयारी गरेका छन् । सिंचाई नहुँदा पीडित स्थानीयलाई यही बेला मलको अभावले पिरोलेको छ । ‘चाहिए जति मल कहिल्यैं पाइएन,’ कोटहीमाई–५, का ७६ वर्षीय प्रेम हरिजनले भने, ‘नेपाल सरकारले दिने मल कुर्यो–कुर्यो पाइँदैन । अनि भारत गएर मल ल्याउनु पर्छ ।’ सिमावर्ती भारतीय बजारबाट मल किनेर ल्याउँदा सुरक्षाकर्मीले दुःख दिने गरेको उनले बताए । ‘खेतीपाती गरेर वर्षमा ६ महिना गुजारा चलाउछौं,’ उनले भने, ‘नेताले खेति गर्ने मल र सिंचाई व्यवस्था गर्छौ भनेको वर्षौ भयो, अहिलेसम्म पूरा गर्न सकेका छैनन् ।’

बर्दियाको गुलरिया–५, सुहेलवाका रामबली थारु यस्तै तनावमा छन् । ‘धानको बिउ राख्ने बेला भइसक्यो,’ उनले भने, ‘ अहिलेसम्म कुनै जुगाड छैन ।’ जेठ पहिलो साताबाट मलको खोजीमा दौडधुप गरिरहेको उनले बताए । जगदम्बा सहकारी संस्थाका सदस्य उनी मलका लागि आफै सम्बन्धित ठाउँमा धाइरहेका छन् । प्रत्येक वर्ष यस्तै समस्या झेल्नु परिरहेको उनले बताए । जसोतसो धानको बिउ जोहो गरेको उनले बताए ।

‘धानको बिउ राख्न खेत तयार छ,’ उनले भने, ‘मल कहिले पाउने अझै टुङ्गो लागेको छैन ।’ मल, बिउ र सिंचाई अभाव सहेर उत्पादन गरिने अन्नबालीको उचित मूल्य नपाउँदा झन पीडा हुने गरेको उनले बताए । किसानले गरेको मेहनत परिश्रमको मूल्यांकन गरि उत्पादित खाद्यान्नको मूल्य तोक्न उनले माग गरे ।

लामो समयदेखि पानी नपरेका कारण बाँकेका किसान चिन्तित छन् । आकाशे पानीको भरमा खेती गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ । यही बेला खडेरीका कारण धानको बिउ राख्ने र खेत जोत्ने जस्ता काम थालिएको छैन । बाँकेको बैजनाथ गाउँपालिका वडा नम्बर ८ का किसान सोनु विकका अनुसार सिँचाइको असुविधाका कारण किसानहरू पूर्णरुपमा वर्षाको भरमा खेती गर्छन् । ‘अहिले खडेरी परेको कारणले कतै पनि खेत जोतिएको छैन । जबसम्म एकचोटि पानी पर्दैन, तबसम्म बिउ राख्न पनि सकिँदैन र जोताइको काम पनि सुरु हुँदैन’ , उनले भने ।

लुम्बिनी प्रदेशका रुकुम पूर्व बाहेक जिल्लामा राससायनिक मलको आवश्यकता पर्छ । प्रदेशका सिमावर्ती ६ जिल्लामा धेरै धान खेती हुने गरेको छ । ती जिल्लाका किसान प्रत्येक वर्ष मल, बीउ र सिँचाईका लागि तडपिने गर्छन् । सरकारले पनि बेलैंमा रासायनिक मल उपलब्ध गराउने आश्वासन दिने गरेको छ । निर्वाचनका बेला उम्मेदवारको मुख्य एजेण्डा पनि रासायनिक मल हुने गर्छ । तर, किसानलाई चाहिएका बेला मल पाइँदैन ।