मानव तस्करीको बदलिँदो स्वरुपः चार महिनामा पुरुषसहित ११५ जनाको उद्धार

Advertisement

भैरहवा–चेलीबेटी बेचबिखन तथा मानव ओसारपसार विरुद्ध कार्यरत संस्था शुभ अवसर ग्राम नेपाल, भैरहवा शाखाले पछिल्लो चार महिनामा बेचबिखन र शारीरिक श्रम शोषणको उच्च जोखिममा परेका ११५ जना नेपाली नागरिकको उद्धार गरेको छ ।

Advertisement

सन् २०२६ को जनवरीदेखि अप्रिल महिनासम्मको अवधिमा रुपन्देहीका विभिन्न सीमा नाका र भारतका विभिन्न सहरहरूबाट उनीहरूको उद्धार गरिएको शुभ अवसर ग्राम नेपाल, भैरहवा शाखाका परियोजना प्रमुख सत्य नारायण यादवले बताए । उद्धार गरिएकामध्ये २६ जनालाई भारतका विभिन्न सहरहरूबाट उद्धार गरी स्वदेश फर्काइएको हो । ८९ जनालाई अवैध रूपमा भारततर्फ लैजान लागिएको अवस्थामा रुपन्देहीका विभिन्न सीमा नाकाहरूबाट नियन्त्रणमा लिई उद्धार गरिएको हो । भारतबाट उद्धार गरिएका २६ जना नेपालका विभिन्न २७ जिल्लाका हुन् । जसमा ९ जना पुरुष समेत रहेका छन् ।

संस्थाले भारतमा मानव बेचबिखन विरुद्ध कार्यरत संस्था ‘किन इन्डिया’ सँग सहकार्य गरी जोखिममा परेकाहरूको उद्धार, स्वदेश फिर्ती र पुनस्थापनाको कार्य गर्दै आएको छ । यसअघि सन् २०२५ मा यस शाखाले ३ सय ४९ जनाको उद्धार गरी १ सय ९७ जनालाई पारिवारिक पुनर्मिलन गराएको थियो । परियोजना प्रमुख यादवका अनुसार पछिल्लो समय चेलीबेटी बेचबिखन र मानव तस्करीको स्वरुप तथा शैली बदलिएको छ । ‘पहिले महिला, किशोरी र बालबालिका मात्र बेचबिखनको निसानामा पर्थे’ यादवले भने, ‘तर अहिले पुरुषहरू पनि बेचबिखन र विभिन्न खाले श्रम शोषणमा पर्न थालेका छन् ।’

तस्करहरूले पछिल्लो समय अपनाएको शैली झन् भयानक छ । नेपालबाट पुर्याइका किशोरी र बालिकाहरूलाई भारतका विभिन्न सहरका फ्ल्याटहरूमा दुई–तीन वर्षसम्म बन्धक बनाएर राख्ने र सामाजिक सञ्जालको माध्यमबाट यौन धन्दामा लगाउने गरिएको पाइएको छ । त्यसपछि मात्र उनीहरूलाई व्यावसायिक वेश्यालयहरूमा पुर्याउने गरेको पाइएको यादवले जनाए ।

विगत पन्ध्र वर्षदेखि भारतमा रहेर श्रम शोषण र बेचबिखनमा परेका नेपालीहरूको उद्धारमा सक्रिय ‘किन इन्डिया’ का संस्थापक नवीन जोशीले भारतमा नेपाली बालबालिकाहरूको अवस्था निकै दयनीय र जोखिमपूर्ण रहेको बताए । उनका अनुसार नेपाली बालबालिकालाई भारतमा सर्कस, भीख माग्न र लागुऔषध ओसारपसार जस्ता अति जोखिमपूर्ण कार्यमा प्रयोग गर्ने गरिएको छ । रोजगारीको बहानामा नेपालबाट जान प्रतिबन्ध रहेका मुलुकमा जान भारत हुँदै जाने प्रचलनले झन् जोखिममा पर्ने गरेका छन् ।

भारतमा प्रान्त अनुसार फरक–फरक कानुन हुने र धेरै प्रशासनिक निकायहरूसँग समन्वय गर्नुपर्ने लगायत्को कानुनी र प्रशासनिक जटिलताले भारतबाट नेपालीको उद्धार गर्ने काम सहज नभएको भनाइ उनको छ । कतिपय स्थानमा उद्धार गर्न जाँदा तल्लो तहका स्थानीय प्रहरीकै तस्करहरूसँग मिलोमतो हुने गरेको अनुभव उनको छ ।

नागरिकको सुरक्षा र उद्धारको मुख्य दायित्व सरकारको भए पनि नेपाल सरकार यसप्रति गम्भीर हुन नसकेको भनाए जोशीको छ । जोशीले उद्धार गरिएका नेपाली नागरिकलाई स्वदेश फर्काएर बुझाउँदा समेत सरकारी निकायहरूको असहयोगका कारण अनेक बिन्तीभाउ गर्नुपर्ने तितो यथार्थ सुनाए ।

‘हराएका तथा बेपत्ता भएका आफ्ना नागरिकको खोजी र उद्धार गर्ने मुख्य दायित्व सरकारकै हो’ जोशीले भने, ‘यस क्षेत्रमा कार्यरत सँस्था भनेको सरकारको सहयोगी मात्र हो । बेपत्ता भएका र जोखिममा परेकाको खोज तथा उद्धार गर्नका लागि सरकारी स्तरबाट बजेट लगायतका  कुनै सहयोग र सुविधा उपलब्ध छैन ।’