भारतले गरेन आइएसआई नविकरण, धमाधम रोकिँदै सिमेन्ट निर्यात

Advertisement

भैरहवा– कपिलवस्तुमा उद्योग रहेको बालाजी सिमेन्ट इण्डष्ट्रिज प्रालिले कृष्णनगर नाका हुँदै सन् २०२३ को अन्तिमदेखि २०२४ सम्म ७ महिनाको अवधिसम्म २० करोड रुपैयाँको सिमेन्ट भारततर्फ निर्यात गर्यो । तर, पछिल्लो ७ महिनायता उक्त उद्योगको निर्यात ठप्प छ । भारत सरकारको ब्यूरो अफ इण्डियन स्ट्यान्डर्स (बिआईएस)ले गुणस्तर सम्बन्धी इन्डियन स्ट्यान्डर्स इन्स्टिच्युट (आइएसआई) मार्क (सर्टिफिकेट) नविकरण नगर्दा सिमेन्ट निर्यात रोकिएको हो ।

Advertisement

‘समयावधि नसकिँदै हामीले नविकरणका लागि ३ महिना अगाबै निवेदन दिएका थियौं । । तर, भारतले न नविकरण गरेको छ न कारण नै खुलाएको छ’, उद्योगका प्रबन्ध निर्देशक रौनक अग्रवालले भने, ‘हाम्रो सबै प्रयासले काम गरेन । अब, सरकारले यसमा पहल गर्न जरुरी छ ।’ अग्रवालले नेपाली सिमेन्टको भारतमा राम्रो मार्केट रहेको तर नविकरण नहुँदा चिन्ता थपिएको बताए ।

आइएसआई नबिकरण नहुँदा कृष्णनगर नाका हुँदै भारततर्फ निर्यात भैरहेको सम्रान्ट सिमेन्टको निर्यात पनि रोकिएको छ । रुपन्देहीस्थित अर्घाखाँची सिमेन्ट लिमिटेडको निर्यात पनि ठप्प छ । अर्घाखाँचीको गत २०८१ असोज ९ देखि निर्यात रोकिएको हो । अर्घाखाँचीले दुई वर्षमा करिब ५५ करोड रुपैयाँको सिमेन्ट निर्यात गरेको थियो । ‘नेपालमा सिमेन्ट खपत छैन, यस्तो बेला भारत निकासीले राज्य र उद्योगी दुबैलाई फाइदा थियो’, अर्घाखाँची सिमेन्टका नायव महाप्रबन्धक कृष्णप्रसाद पाण्डेले भने, ‘तर, अहिले नविकरण अभावमा धमाधम उद्योगहरुको निर्यात रोकिएको छ । नविकरण गरी सहज वातावरण बनाउन सरकारले तत्काल पहल गर्नुपर्छ । होइन भने निजी क्षेत्रसँगै सरकारलाई समेत ठूलो क्षति हुन्छ ।’

बिगतका वर्षमा भारतले आइएसआई मार्क नबिकरण गरे पनि यस वर्ष भने अबधि सकिएका कुनै पनि उद्योगहरुको नबिकरण गरेको छैन । अहिले कृष्णनगर नाका हुँदै घोराही सिमेन्ट, रुपन्देहीको बेलहिया नाका हुँदै पाल्पा र सर्वोत्तम सिमेन्टले भारततर्फ सिमेन्ट निर्यात गरिरहेका छन् । तर, यी उद्योगको पनि आइएसआई मार्क नबिकरण अवधि केही महिनाभित्रै सकिँदैछ । उद्योगीहरुका अनुसार भारतले यसैगरी नविकरण नगर्दै जाने हो भने केही समयपछि सबैजसो उद्योगले गर्दै आएको सिमेन्ट निर्यात रोकिनेछ ।

‘नविकरणका लागि भारतीय टिम नेपाल आएर गुणस्तरदेखि सबैकुरा जाँच गर्नुपर्छ । तर, अहिलेसम्म आउने कुनै छाटकाट छैन’, पाण्डेले भने, ‘मन्त्रीको पहलले पनि यो कुरा समाधान हुँदैन । यसमा प्रधानमन्त्रीस्तरबाट छलफल गरी वातावरण सहज गर्नुपर्छ ।’ उनले नेपाली सिमेन्टको गुणस्तर भारतको भन्दा राम्रो भएको बताए । ‘गुणस्तर राम्रो भएकै कारण नेपाली सिमेन्टले भारतमा बजार राम्रो पाइराखेको थियो’, उनले भने, ‘बजार विस्तार भइरहेकाबेला निकासी रोकिएको छ । यसबाट सबैमा चिन्ता थपिएको छ ।’

भारतले गुणस्तर चिन्ह र आयात अनुमती दिएपछि भैरहवा नाकाबाट आर्थिक वर्ष २०७९–८० मा ३१ करोड ६ लाख र २०८०–८१ मा १ अर्ब ६५ करोड ८६ लाख रुपैयाँ बराबरको सिमेन्ट निर्यात भएको थियो । चालु वर्षको मंसिर मसान्तसम्म ५ महिनाको अवधिमा ४३ करोड ४० लाख रुपैयाँको २ लाख ५९ हजार ७२१ टन सिमेन्ट भारततर्फ निर्यात भएको छ ।

पछिल्लो समय नेपालमा सिमेन्ट खपत कम छ । यस्तोबेला भारतले आइएसआई नविकरण नगर्दा उद्योगी झन निरास बनेका छन् । भारतले केही सिमेन्ट उद्योगलाई २ र केहीलाई १ वर्षका लागि अनुमती दिएको थियो । ‘नेपली सिमेन्ट गुणस्तरी छ । अहिलेसम्म भारतले समेत गुणस्तरमा कुनै प्रश्न उठाएको छैन । तर, पनि भारतले नविकरण नगर्नुको कारण समेत नखुलाउँदा उद्योगीहरुमा अन्यौलता बढिरहेको छ’, अग्रवालले भने ।

उद्योगीहरुले सरकारले भारतसँग कुटनीतिक पहल गरेर तत्काल आइएसआई नविकरणको व्यवस्था मिलाउन आग्रह गरेका छन् । नेपालका चुरेपहाडबाट उत्खनन् गरिएको चुनढुंगाबाट बनेको सिमेन्ट भारत निर्यात हुँदा यसले उद्योगीसँगै मुलुककै अर्थतन्त्रमा टेवा पुगिरहेको थियो । पछिल्लो समय धमाधम निर्यात रोकिँदा यसले निजी क्षेत्र थप धरासायी हुने चिन्ता उद्योगीको छ ।

भैरहवा भन्सारका अनुसार बेलहिया हुँदै भारततर्फ निर्यात हुने मुख्य १० बस्तुमा सिमेन्ट र सिमेन्ट क्लिंकर पनि पर्छ । तर, पछिल्ला महिनामा केही उद्योगको निर्यात रोकिँदा विस्तारै निर्यात घटिरहेको छ । भैरहवा भन्सार कार्यालयका प्रमुख रामप्रसाद रेग्मीले विगतमा निर्यात गरिरहेका उद्योगको निर्यात रोकिनु दुःखद् भएको बताउँदै यसमा सबैको पहल जरुरी रहेको बताए । ‘सिमेन्ट निर्यात राम्रो थियो, मैले सुनेअनुसार आइएसआई नविकरण नहुँदा केही उद्योगको निर्यात रोकिएको हो’, उनले भने, ‘अन्य उद्योगको पनि समयावधि सकिँदैछ भन्ने कुरा आएको छ ।’ उनले नेपाली सिमेन्टको भारतीय बजारमा राम्रो पकड भएकाले निर्यातको वातावरण बनाउन सबै लाग्नुपर्ने बताए ।