महिला नेतृत्वको उदाहरणीय अभ्यासः राजनीति र प्रशासन दुवैमा सफल नेतृत्व

Advertisement

भैरहवा– स्थानीय तहमा महिलाको सहभागिता बढे पनि निर्णायक र शीर्ष नेतृत्वमा प्रायः पुरुषकै बाहुल्यता देखिने नेपालको वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्ता पश्चिम)को सुनवल नगरपालिका भने देशकै लागि एउटा नयाँ र उदाहरणीय नमूना बनेको छ।

Advertisement

नगरपालिकाको राजनीतिक नेतृत्व (नगरप्रमुख) र प्रशासनिक नेतृत्व (प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत) —दुवै शीर्ष पदमा सक्षम र अनुभवी महिलाहरूको उपस्थिति रहेपछि सुनवलमा कार्यसम्पादन थप छरितो, पारदर्शी र नतिजा मुखी बन्दै गएको छ । यस सहकार्यले स्थानीय सरकार सञ्चालनमा सुशासन र समावेशी नेतृत्वको सकारात्मक सन्देश राष्ट्रिय स्तरमै प्रवाह गरेको छ।

प्रदेशकै एकमात्र महिला मेयर
लुम्बिनी प्रदेशका १२ वटै जिल्लाका नगरपालिका तथा उपमहानगरपालिकाहरूमध्ये प्रमुख (मेयर) पदमा निर्वाचित हुने एकमात्र महिला जनप्रतिनिधि हुन्, बिमला अर्याल ।

लामो समयदेखि महिला सशक्तीकरण, शिक्षा, स्वास्थ्य र विपन्न वर्गको उत्थानमा क्रियाशील रहँदै समाजसेवाबाट राजनीतिमा आएकी अर्यालको कार्यशैली औपचारिक कार्यक्रममा मात्र सीमित छैन। विकास निर्माणका कामलाई गति दिन उनले निरन्तर फिल्डमै खटिन्छिन् । अधुरा आयोजनाहरू सम्पन्न गर्न र नयाँ रणनीतिक योजनाहरू अघि बढाउन उनले संघीय मन्त्रालय तथा विभिन्न निकायहरूसँग निरन्तर प्रभावकारी समन्वय गरिरहेकी छन् ।

वर्षौंदेखिको जनविश्वासलाई भाषणमा होइन, काममार्फत प्रमाणित गरिरहेको उनी बताउँछिन् । ‘जनताले दिएको विश्वासलाई शब्दमा होइन, परिणामबाट प्रमाणित गर्नुपर्छ। महिलाले नेतृत्व गर्न सक्दैनन् भन्ने परम्परागत सोचलाई भाषणले होइन, हाम्रो काम र नतिजाले नै बदल्नुपर्छ’, उनले भनिन् ।

दुर्गमको अनुभव र प्रशासनिक दक्षताः बञ्जाडे
नगरपालिकाको प्रशासनिक नेतृत्व सामान्य प्रशासन समूहकी उपसचिव दुर्गा बञ्जाडेले सम्हालेकी छन् । २०६८ सालमा लोक सेवा आयोगमार्फत शाखा अधिकृत पदबाट निजामती सेवामा प्रवेश गरेकी बञ्जाडे २०७४ सालको उपसचिव पदमा पदोन्नति भएकी छन् ।

राष्ट्रिय योजना आयोगबाट सरुवा भई हालै सुनवल नगरपालिकाको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतका रूपमा जिम्मेवारी सम्हाल्न आएकी उनले निजामती वृत्तमा एक अनुभवी, आँटिलो र सफल प्रशासक मानिन्छन् । आफ्नो करिब १५ वर्षको प्रशासनिक यात्राका क्रममा उनले करिब एक दशक देशका दुर्गम तथा विकट क्षेत्रहरूमा रहेर जनताको प्रत्यक्ष सेवा प्रवाहमा बिताएकी छन् ।

प्रशासनिक यात्राका क्रममा उनले नेपालका अत्यन्तै दुर्गम तथा विकट क्षेत्रका सरकारी कार्यालयहरूको सफलतापूर्वक नेतृत्व गरेकी छन् । उनले जुम्ला जिल्लाको प्रमुख जिल्ला अधिकारी जस्तो संवेदनशील जिम्मेवारी कुशलतापूर्वक सम्हालेकी छन् भने पाल्पा र सिन्धुपाल्चोकमा सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी को रूपमा सेवा प्रदान गरेकी छन् । यसैगरी, जाजरकोटमा जिल्ला हुलाक कार्यालय अन्तर्गत काम गरेको र सिन्धुलीको मरिण गाउँपालिकामा स्थानीय तहको दोस्रो निर्वाचनका क्रममा निर्वाचन अधिकृतको महत्त्वपूर्ण भूमिका समेत सफलतापूर्वक निर्वाह गरेकी थिइन् ।

दुर्गम क्षेत्रको भौगोलिक जटिलता, सीमित स्रोतसाधन र स्थानीय आवश्यकतालाई नजिकबाट बुझेर काम गर्नुभएका उनसँग कार्यसम्पादनको बलियो र परिपक्व अनुभव रहेको छ। उनको यही लामो प्रशासनिक अनुभव, स्पष्ट कार्यशैली र नेतृत्व क्षमता समग्र सुनवल नगरपालिकाका कार्यपालिका सदस्यहरू, कर्मचारी वृत्त तथा आम नागरिकका लागि अत्यन्तै भरपर्दो र अनुकरणीय बनेको छ।

उनको यही लामो प्रशासनिक अनुभव, नियम–कानुनको पालनामा कडा अडान र पारदर्शिताप्रतिको प्रतिबद्धताले सुनवलको दैनिक कार्यसम्पादन र सुशासनलाई थप मजबुत बनाएको छ।

कुशल महिला प्रशासक पाउँदा काम गर्न थप सहजः नगरप्रमुख अर्याल
प्रशासनिक प्रमुखका रूपमा दुर्गा बञ्जाडेको आगमनसँगै नगरको समग्र विकास र कार्यसम्पादनमा नयाँ ऊर्जा थपिएको नगरप्रमुख बिमला अर्यालको अनुभव छ।

‘स्थानीय तहमा महिला प्रशासकीय नेतृत्व आउँदा काम गर्न धेरै सहजता मिलेको छ,’ नगरप्रमुख अर्याल भन्छन्, ‘अझ त्यसमा पनि प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत बञ्जाडे मेडम जस्तो कुशल, अनुभवी र पहिला नेतृत्व गरेका स्थानहरूमा आफूलाई सफल प्रमाणित गरिसक्नुभएको प्रशासक पाउँदा मलाई नगरको विकास निर्माण र योजनाहरू अघि बढाउन थप उत्साह र सहजता महसुस भएको छ।’

सहकार्य, चुनौती र विकासका प्राथमिकता
राजनीतिक नेतृत्वमा मेयर अर्यालको दूरदृष्टि र प्रशासनिक नेतृत्वमा बञ्जाडेको बलियो अनुभवका कारण सुनवलमा योजनाहरूको कार्यान्वयन, बजेट अनुशासन र कर्मचारी व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय सुधार आउने आश छ।

चुनौतीहरूका बाबजुद दुवै नेतृत्वको आपसी समन्वय र सहकार्यले नगर विकासका कामलाई तीव्रताका साथ अघि बढाउने रणनीति तय गरिएको छ। हाल सुनवल नगरपालिकाले सडक, खानेपानी, सरसफाइ, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि र स्वरोजगारलाई मुख्य प्राथमिकतामा राखेर कार्य गरिरहेको छ।

स्थानीय सरकारको राजनीतिक र प्रशासनिक दुवै शीर्ष तहमा सक्षम महिला अधिकारीहरू रहेर देखाइएको यो सहकार्य र कार्यप्रभावकारिताले समग्र लुम्बिनी प्रदेश र सिङ्गो देशकै लागि सुशासन, समावेशी विकास र महिला नेतृत्वको एक उत्कृष्ट एवं प्रेरक नमुना प्रस्तुत गरेको छ।

निष्कर्ष
राजनीतिक नेतृत्वमा नगरप्रमुख अर्यालको दूरदृष्टि र प्रशासनिक नेतृत्वमा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत बञ्जाडेको बलियो अनुभवले सुनवलमा नयाँ उत्साह थपेको छ। यो नेतृत्व–जोडीलाई नगरका समग्र कार्यपालिका सदस्य, कर्मचारी र स्थानीय नागरिकहरूकै पूर्ण साथ, सहयोग र बलियो विश्वास प्राप्त छ।

अन्यथाः सामान्यतया स्थानीय तहमा महिला नेतृत्वमाथि औँला उठाइने परम्परागत सोचलाई चिर्दै सुनवल नगरपालिकाले जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र नागरिक समाजको त्रिवेणी सन्तुलनबाट विकास सम्भव छ भन्ने उदाहरण दिएको छ। शीर्ष नेतृत्वको यो सफल सहकार्य, दृढ इच्छाशक्ति र नागरिकको साथले सुनवललाई सुशासन, समृद्धि र महिला नेतृत्वको राष्ट्रिय नमुनाका रूपमा स्थापित गराएको छ।